TEKLİF AL

Kripto Para Borsalarının Hukuki Durumu ve Müşterilerine Karşı Sorumluluğu

Betül Bayram | 15.04.2020

            Finansal tüketici olarak kripto para borsalarında yatırım yapıyorsanız veya girişimci olarak dijital dünyada kripto para borsası oluşturarak müşterilere hizmet vermeyi düşünüyorsanız hak ve yükümlülüklerinizi bilmeniz yararınıza olacaktır. Kripto para borsalarında görülebilecek olumsuz ihtimallere karşı tarafların sorumlulukları hakkında en azından fikir sahibi olmak her iki tarafın yararınadır.

            Kripto para borsaları; belirli bir komisyon karşılığında alım-satım işlemlerinin yapıldığı sanal pazar yeri sağlayan ve kripto paraları müşterilerine ait hesapta saklama hizmeti veren teşebbüslerdir. Kripto para borsaları, bir ticaret şirketi adı altında bu hizmetlerini verirse şirketin kendisi, şirket kurmadan hizmet verirlerse de, kripto para borsasının sahibi ve işletenleri tacir olup, müşteri/hesap sahipleri ise tüketici sayılır. Kripto para borsaları herhangi bir kurum ya da kuruluşun ayrıca özel izin almadan bu hizmetlerini yerine getirebilirler. Zira, ülkemiz hukuk sisteminde kripto paraların ve kripto para borsalarının hukuki statüsü tam olarak belirlenmediği için SPK, BDDK veya Merkez Bankası mevzuatı uyarınca kripto para borsalarının izin alma zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu noktada kripto para projesi ile uğraşan girişimciler ve üreticiler için önemli bi husus vardır. Proje aşamasında sermaye toplamak için şirket hissesi verilmesi karşılığında halktan para alacaksanız SPK’nın Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliğindeki ilgili usul uyarınca kitle fonlaması yapmak zorundasınız. Çünkü kripto para projenize hisse karşılığı ortak almak niyetiniz varsa artık kitle fonlaması yaparak para toplama işlemini yapan kişi veya şirketsiniz ve SPK tebliği uyarınca ilgili yasal prosedürü yerine getirmek zorundasınız. Girişimciler kripto para borsası kurarak bu dünyada yer almak istiyorsa; vergisel yükümlülükler, muhasebe, şirket kurulumu için yasal prosedürler, müşteriler ile yapılacak sözleşmeler gibi durumlar için profesyonel yardım almaları tavsiye olunur.

 

            Kripto para borsalarının müşterilerine karşı iki temel sorumluluğu vardır.

  1. Kripto para alım-satım işlemi yapılan sanal pazar yeri sunmak.

 

  1. Kripto paraların müşterilere ait hesaplarda saklanmasını sağlamak.

 

            Kripto para borsaları bu hizmetleri karşılığında sadece alım-satım işlemlerinden peşin  komisyon alarak gelir elde etmektedir. Yasal mevzuatımıza göre; kripto para borsaları, müşterilerinin menfaatlerini gözeterek, işlerini sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür.

            Kripto para borsası, kripto paraların alınıp satılabildiği sanal pazar yeri olma hizmeti verilmesini taahhüt ettiğinden, müşterilerin alım-satım talimatlarının hızlı ve doğru şekilde yerine getirilmesi için yeterli altyapı ve donanıma sahip olmalıdır. Kripto para borsası, alım-satım işlemlerinin sorunsuz yerine getirilmesi amacıyla işlemlerin yapıldığı platformda durma, yavaşlama, kapanma yaşamaması için gerekli tüm önlemleri almak zorundadır. Müşteri alış veya satış talimatını verdikten sonra kripto para borsasının sistemsel veya donanımsal arızası, eksikliği yüzünden müşterinin alış-satış emirleri yerine getirilemez ve bu işlemlerden müşterinin bir zararı meydana gelirse, bu zararlardan kripto para borsası sorumludur. Örneğin; alım-satım işlemlerin yapılmasına olanak sağlayan bilgisayar sistemlerine(server, internet sitesi, sanal market uygulamaları v.b.) dijital korsan saldırısına karşı yeterli önlemleri almayan kripto para borsası sorumludur. Aynı şekilde, kripto para borsasının yeterli altyapıya sahip olmaması nedeniyle sistemin kendiliğinden çökmesi nedeniyle emirlerin yerine getirilememesinden kripto para borsası sorumludur ya da doğrudan kripto para borsası sistemlerinin hacklenmesi nedeniyle müşteri hesabında işlemler yapılıp, kripto paraları başka hesaplara transfer edilirse bu durumda da kripto para borsası sorumlu olur. Ancak kripto para borsaları, müşterilerin emirlerine uygun karşı teklif gelmemesinden sorumlu değildir. Zira, alıcının veya satıcının verdiği emire karşı taraftan gelen uygun bir emir geldiği takdirde sözleşme gerçekleştirilmesi taahhüt ettiğinden, karşı uygun teklifin gelmemesi durumunda kripto para borsanın bir sorumluluğu bulunmamaktadır.

            Müşterinin yerine getirilemeyen her emrinden dolayı doğrudan müşterinin zarara uğradığı kabul edilemez. Yerine getirilemeyen emirlerden dolayı müşterinin zarara uğrayıp uğramadığı, müşterinin alım satım geçmişi, yerine getirilmeyen emir tarihinden önce ve sonra ilgili kripto paranın votalitesi, bir sonraki alım-satım işleminin bu dalgalanmasını hangi aşamasında yapılacağının belirli olmaması gibi hususlar yüzünden müşterinin zararının oluşup oluşmadığı ile zarar miktarının tam olarak ispatı birçok hukuki sorun barındırdığından bu aşamada profesyonel yardım alınmalıdır.

            Kripto para borsaları müşterilere ait kripto paraları müşterileri adına kayıtlı hesaplarda saklamak ve müşterilerin tasarruflarına(alım-satım, çekme ve gönderme) hazır şekilde bulundurmak zorundadır. Eğer kripto para borsalarının eksik veya yanlış hizmetleri sebebiyle hesapta bulunan kripto paralar kaybolur, silinir ve kullanılamayacak duruma gelirse, müşterilerin bu sebepten oluşan zararından kripto para borsaları sorumludur. Bu ihtimalde müşterilerin zararını ispat etmesi daha kolay bir durumdur. Ancak ilgili kripto paraların hesaba gönderilmesi ve çekilmesi işlemleri yapılırken hesap numarasının yanlış yazılmasından müşteri sorumlu olmaktadır. Bu sebeple, kripto paranın göndermesi ve çekilmesi işlemlerinde talimata yazılan hesap numarasını birkaç defa kontrol etmek gerekli ve faydalıdır.

            Özetle, gelişen dünyanın yeni araçlarından biri olan kripto paralar için e-pazar yeri sağlıyorsanız ya da bu pazaryerlerinde işlem yapan finansal tüketiciyseniz her türlü probleminizde avukat ve muhasebeci gibi profesyonellerden yardım almanız tavsiye edilir. Önemli bir not; kripto paralar ve kripto para borsaları ülkemizde henüz yasal statüye kavuşmadığından güvenli işlem yapan platformları seçmek müşterilerin yararına olacaktır.

           İnternetin icadı ve gelişmesi ile birlikte hayatımıza onlarca yenilik girdi. Bu yeniliklerden ikisi ise, bu makalenin konusunu oluşturan sanal para ve bu paralarının alınıp satıldığı borsalar olup, bu kavramların yeni hukuki düzenlemelere ihtiyacı olduğu açıktır. Ancak hukuk sistemimiz henüz lüzumlu hukuki düzenlemeleri yapmamış olmasa da, bu yeni kavramlar yeni hukuki ilişkiler ve yeni sorunlar çıkarmaktadır. Bu makalenin konusu ise mevcut yasalar ve düzenlemelerle bu sorunların nasıl çözümleneceği ve tarafların hukuki sorumluluğuna ilişkindir. Makalenin ilk kısmında; sanal para ve bu paraların alınıp satıldığı borsaların hukuk düzenindeki yeri, ikinci kısmında ise; sanal paraların alınıp satılmasına imkân veren borsaların hukuki sorumlulukları açıklanacaktır.

 

            TANIMLAR ve HUKUKİ STATÜLERİ

         Kripto Para Borsası: müşterilerine, kripto paraları alıp-satabilme imkanı veren pazar yeri olup ve aynı zamanda satın alınan kripto paraların müşteriler adına oluşturulan cüzdanlarda saklanması hizmeti veren dijital dünya sistemleridir. Dijital dünyadaki üretim ve iletişim araçlarındaki değişim karşısında makalenin güncelliğini koruyabilmesi için, kripto para borsalarını dijital dünyadaki sistemler olarak nitelendirmiş olsam da, şu anda ülkemizdeki kripto para borsaları kripto paraların alım-satımı için kurulmuş internet sitelerinde veya sanal marketlerdeki uygulamalar üzerinden hizmet vermektedir. Bu sebeple; makalenin incelemesi üyelik sistemi ile girilen internet siteleri ve sanal marketlerdeki uygulamaları ile kripto para alım-satımına imkan veren dijital platformlardır.

      Kripto para borsaları; bu hizmetlerini bir ticaret şirketi adı ve unvanı altında verirlerse doğrudan saya gereği tacir sıfatını alırlar ancak, hizmetlerini şirket unvanı altında vermeseler de müşterilerine verdiği hizmet karşılığında para kazanmayı amaçladığı için tacir kabul edilirler. Kripto para borsaları tacir olsalarda herhangi bir kurum ya da kuruluşun ayrıca özel izin almalarına gerek yoktur. Zira, ülkemiz hukuk sisteminde kripto paraların ve kripto para borsalarının hukuki statüsü tam olarak belirlenmediği için, kripto para borsaları SPK mevzuatına tabi aracı kurum, ihraççı ya da BDDK mevzuatına tabi banka veya finans kurumu ile döviz bürosu olarak adlandırılamaz. Merkez bankası mevzuatına göre; para tahvili yapan kurumlar olarak nitelendirilmeleri de mümkün değildir.

       Bu noktada kripto para projesi ile uğraşan girişimciler ve üreticiler için önemli bi husus var. Proje aşamasında sermaye toplamak ya da proje tamamlandıktan sonra ICO denilen piyasaya açılma işlemini yaparak para kazanmak istiyorsanız SPK’nın ilgili tebliği uyarınca izin almak zorundasınız. Çünkü herhangi bir kripto para projesi aşamasında ortak alma ya da projenizi tamamlayıp halka açılarak para kazanma niyetiniz varsa artık basit bir üretici ve satıcı değilsiniz, hisse satarak para toplama işlemini yapan kişi veya şirketsiniz ve SPK tebliği uyarınca izin almak zorundasınız.